Op en neer naar Edinburgh

Vanuit mijn studievereniging was er een studiereis naar Schotland georganiseerd. Deze reis begon afgelopen maandag en ik was mee :). De reis duurde drie dagen; woensdagavond landde ik al weer op Schiphol. Tijdens de vlucht kon alleen handbagage worden mee genomen. Zodoende kon de laptop niet mee en heb ik geen dagelijkse blog bij gehouden. Om jullie toch een beeld van de reis te geven zal ik een paar hoogtepunten behandelen.

Edinburgh Castle:
Aan het eind van de tweede dag gingen we naar Edinburgh Castle. Dat vond ik echt het absolute

hoogtepunt van de reis. Het kasteel zie je bij aankomst in Edinburgh gelijk. Het staat namelijk op een enorme heuvel ontzettend imposant te zijn. De delen van het kasteel zijn ingedeeld in verschillende mini-musea (en een high-tearoom). Er is een kleine kapel van de heilige Mary. Daar was ook haar getijdenboek uitgestald. 😃
Er is ook een deel ingericht zoals het er in die tijd uit zou hebben gezien. Dat vond ik het minst. Met van die elektrische kaarsen die dan nep staan te flakkeren.
Een ander deel is ingericht ter nagedachtenis aan de mensen die in WO I aan Schotse zijden zijn gevallen. De eerlijkheid gebied mij te zeggen dat ik eigenlijk niets weet van de Schotse inbreng in WO I, dus daar kon ik wat van leren. Weer een ander deel van het kasteel laat het wel en wee van de Schotse kroonjuwelen door de eeuwen heen zien.
Ik ben bang dat ik zoveel tegen mijn medestudent aan heb gekletst over allerhande details dat ze aangaf dat ik daar beter rondleidingen kon gaan geven. In ieder geval vond ik het heel erg leuk.

Court of the Lord Lyon:
In Schotland is een traditie die wij nauwelijks meer kennen, namelijk het dragen van familiewapens

(in de zin van coat of arms), nog springlevend. Er is een hele administratie en rechtbank belast met het uitgeven van dergelijke wapens en controleren of mensen de wapens niet foutief gebruiken. Elk wapen kan maar door 1 persoon gedragen worden. Dat is best wel bijzonder, ik ging er vanuit dat wapens altijd door een hele familie worden gedragen. Een zelfde familie zal wel een wapen hebben dat heel erg op elkaar lijkt, maar elk wapen van elke persoon zal een klein beetje aangepast moeten worden.

Je hoeft niet van adel te zijn om een familiewapen (maar dus eigenlijk een eenpersoonswapen) aan te vragen. Sterker nog, elk Schots persoon en elk Schots bedrijf kan bij de Court of the Lyon een wapen aanvragen. Dit wapen zal dan op basis van bepaalde conventies in elkaar worden gedraaid. Zo zal iemand met de achternaam Fraser altijd een blauwe achtergrond moeten hebben. Ook kan zal het wapen gepersonaliseerd worden door bijvoorbeeld de tekenen voor een notaris in te voegen, als je dat toevallig bent. De prijzen voor het in elkaar draaien en registreren van een wapen zijn, zoals te verwachten, hoog. Afhankelijk van je wensen ben je tussen de ￡1,745 en ￡4,965 kwijt.
Het schild dat ik hiernaast heb geplakt is bijvoorbeeld relatief simpel. Hier zien we alleen maar een schild, een helm en wat versiering. Het is ook nog mogelijk om boven het schild een 'crest' aan te brengen. Dit is dan ook een bepaald symbool dat ergens naar verwijst. In de boeken bij de Court zag ik bijvoorbeeld de kop van een rendier en bij een ander zag ik een brandend haardvuur boven op de helm. Ook kan er een motto worden aangebracht. In het wapen van het Schots koningshuis is de 'crest' een rode leeuw die zijn tong uit steekt. Deze leeuw staat volgens wikipedia symbool voor de kroonjuwelen die ik dan weer bij Edinburgh Castle heb gezien.

Foto's:

Nicolaas van Myra

De legende van Sinterklaas is niet zo eenduidig. Op het internet vind ik tal van verhalen zonder bron die de mythe op een net andere manier vertellen. Door middel van dit  bericht ga ik daar nog zo'n internetverhaal aan toe voegen, op de dag voor 5 december.

Wie was Sinterklaas? Sinterklaas is waarschijnlijk gebaseerd op Nicolaas van Myra, die zo rond 300

n. Chr. leefde (het is dus niet zo heel verwonderlijk dat er niet zoveel bronnen zijn😜). Nicolaas van Myra was een vrome bisschop die bekend stond om zijn vergevingsgezindheid. Op Wikipedia  zijn allemaal mythes aan hem toegedicht. De belangrijkste mythe voor het Sinterklaasverhaal is die van de drie huwbare jongedames. 

Er was een arme man met drie dochters die voor hun helaas geen bruidsschat kon betalen. Zodoende zou hij zijn dochters als slaven moeten verkopen, wat waarschijnlijk voor de dames op prostitutie uit zou draaien. Sint Nicolaas vond dat niet zo'n goed idee en hij gooide daarom 's nachts een buidel met geld door het raam die in de schoen van de arme man terecht kwam. Van het geld kon de man de bruidsschat betalen. Sint Nicolaas deed dit in totaal 3 maal, waardoor voor alle meiden van het huis een huwelijk verzorgd kon worden. Zijn heiligenteken is hierdoor drie buidels of drie bollen. Op het tweede plaatje zie je dat hij die drie bollen inderdaad in zijn hand heeft. Ook deze afbeelding is het goed te zien. Dat dit niet de enige belangrijke Sint Nicolaas legende is kun je zien aan dit schilderij. Hierop zie je ook 2 andere legendes afgebeeld (waaronder het vermeerderen van een hoeveelheid koren en het tot leven wekken van drie vermoorde studenten). 

Ik zou wel willen weten wie opdracht heeft gegeven voor dit schilderij. Het is een luxe schilderij met al dat goud. Kan me ook niet voorstellen dat de lijst oorspronkelijk is. Zwart is volgens mij een dure kleur (waarom zou je dat dan gebruiken voor de lijst) en de lijst ziet er nog perfect uit.

Sint Nicolaas met drie bollen (het verhaal gaat dat deze bollen voor sinaasappels werden aangezien, wat het verklaard waarom we denken dat Sint Nicolaas uit Spanje komt). 

We maken een sprong in de tijd, naar het eerste Sinterklaasboek. Dit boek kwam uit in 1850, en hier heb ik dus wel een bron van. In het boek lag erg de nadruk op het zoete tegenover de roe, maar dat kun je in die tijd ook wel verwachten. Het boek is geschreven door Jan Schenkman (wat ik een toevallige naam vind). Wat ik er erg leuk aan vind is dat Sinterklaas hier eigenlijk een hele moderne man was. Dat hij aankwam met een stoomboot, dat was echt hip. In onze tijd zou hij eigenlijk moeten aankomen met een staaljager ofzo. In het boek staat hij op een gegeven moment ook op een luchtballon. 

Het boek heeft leuke rijmpjes en plaatjes. Bijvoorbeeld dit plaatje, van Sinterklaas die een boekwinkel op zijn kop zet. Voor de liefhebbers is er op de site ook een pdf te downloaden. 

Dan rest het mij nog iedereen fijne Sinterklaas te wensen! 

Dag 2

Vandaag begon de dag met een lezing om 09:15 en het ging over de Londen Steelyard. De lezing werd gegeven door Stephen Halliday, een grappige en welsprekende man. Hij was op het allerlaatste moment opgetrommeld om de zieke dame die de lezing zou verzorgen te vervangen. Voordat ik deze lezing bij woonde had ik geen idee wat de steelyard was: ik wist niet eens van het bestaan ervan. The Londen Steelyard was een handelscentrum dat vooral werd gefrequenteerd door Duitse kooplieden uit de Hansesteden (dat waren de belangrijke handelssteden in het gebied dat nu Duitsland is). Het werd opgezet in de 12de eeuw en is pas in 1853 verkocht (waardoor het niet meer in handen van Duitse kooplieden was). De naam Steelyard dankt het waarschijnlijk aan de benaming 'scale'. Het wegen van de producten was in het handelsgebied van groot belang.

Daarna mocht ik van 11:00 tot 15:30 genieten van twee lezingen over het leven aan het hof. We hebben gekeken naar verschillende aspecten van het dagelijkse leven aan het hof. Het leven aan het hof was een uitsluitend publiek leven. Privacy was niet iets dat Middeleeuwse koningen kenden. Belangrijke vormen van tijdverdrijf waren het spelen van schaak en een soort van damspel met behulp van een dobbelsteen. Het meest belangrijke aspect van deze spellen waren de mogelijkheden tot gokken. Er werden enorme geldsommen vergokt aan het hof. Ook eten en muziek speelden een grote rol in het dagelijks leven.
Verder is de jacht voor veel koningen van groot belang geweest. Voor veel koningen was dit hun meest belangrijke tijdverdrijf. Ook tournamenten waarin ridders het tegen elkaar opnamen om zich op die manier op de oorlog voor te bereiden waren in trek. De tournamenten waren eerst puur gericht op training maar werden langzaamaan meer een vorm van show business.
Tussen de twee lezingen door ben ik even de stad Cambridge in gelopen om een Cambridge sweater te halen. Daar kan ik mooi mee pronken als ik straks weer thuis ben.
De tweede lezing van vandaag ging over de religieuze aspecten van het leven aan het hof. Aan bepaalde feesten in de liturgische kalender wordt aan het hof uitgebreid aandacht besteed. Het hof kan worden gezien als een religieuze gemeenschap. Ook heiligen spelen een belangrijke rol. Het prestige van een koningshuis wordt verhoogd wanneer zij een heilige voorouder hebben. Hier werd dan ook naarstig naar gezocht en soms werd er simpelweg een heilige 'gestolen'.

Na de colleges ben ik naar het Fitzwilliam gegaan om daar een expositie over Getijdenboeken te bekijken. Ik heb aan de getijdenboeken al eens een blogpost aan gewaagd. Helaas mochten er geen foto's gemaakt worden. Dat was jammer. Het was er erg druk en daarom had ik geen rust om de afbeeldingen rustig te bekijken. Dat was zonde. Sommige waren waanzinnig mooi. Gelukkig heeft het Fitzwilliam sommige afbeeldingen online staan. Ik was erg onder de indruk van Last Judgement van Albrecht van Brandenburg. Een afbeelding daarvan is op deze pagina te vinden. De kwaliteit van de scan is niet zo goed, maar je kunt wel een beeld krijgen.

Wat mij sterk op viel aan het gebouw waar het Fitzwilliam in is gehuisvest is dat dit gebouw versierd is met zuilen uit de Korintische orde. Op de foto die ik heb gemaakt is dat goed te zien. De tierelantijnen die boven op de zuilen zijn aangebracht zijn typisch voor de Korintische orde. Volgens wikipedia is het gebouw van het Fitzwilliam gebouwd om een museum in te huisvesten. Dat is best wel gek. De Korinthische zuil is een zuil die je eigenlijk alleen gebruikt voor overheidsgebouwen. Voor musea gebruik je normaal gesproken de wat meer bescheiden Ionische zuil. Ik vraag me af waarom die keuze is gemaakt.

Na het eten heb ik nog een lezing bijgewoond (vandaag was best wel druk). Deze lezing ging over verschillende Middeleeuwse steden. Ook deze lezing leed een beetje onder een informatieoverschot. Ik heb denk ik zeker 50 plattegronden van Middeleeuwse steden gezien in minder dan een uur. Daarnaast heb ik zeker 200 gebouw gezien. Dan is het lastig om nog op de specifieke karakteristieken te letten.

De Welwillenden

Afgelopen vrijdag ben ik 's avonds in de Rotterdamse Schouwburg naar de Welwillenden geweest. Dit stuk is gebaseerd op het book The Kindly Ones van Jonathan Littell, in het Nederlands vertaald naar de Welwillenden.
Het hoofdpersonage van het stuk is een SS-officier. Dit hoofdpersonage heeft tijdens het stuk duidelijk wroeging. Hij is niet blij met wat hij aan het doen is.


Zoals ook uit de trailer blijkt relativeert hij wat hij gedaan heeft wel in grote mate. Ieder mens zou kunnen doen wat ik heb gedaan, dat is te tendens. Hij stelt als het ware dat alleen zijn omgeving schuldig is aan wat hij heeft gedaan, dat hij dat zelf niet is. Ik denk dat dat een morele misrekening is. Hoewel de kans absoluut groter is dat je bij bijvoorbeeld de SS terechtkomt als jouw omgeving sterk nazistisch is denk ik dat je toch altijd verantwoordelijkheid draagt voor wat je uiteindelijk doet. Die verantwoordelijkheid varieert wel naar mate je meer of minder autonomie hebt.

Als we dat uitgangspunt niet zouden accepteren zouden we ons strafrechtsysteem op kunnen doeken. Dat systeem is juist gericht op het veroordelen van mensen die vaak op het moment van hun veroordeling buiten hun context functioneren (namelijk in voorlopige hechtenis zitten). De context loopt niet mee de rechtbank binnen. Uiteraard wordt dit door de rechter wel mee gewogen. Maar het argument 'iedereen in mijn omgeving doet het' zal niet tot vrijspraak leiden.

Niettemin is het een zeer boeiend toneelstuk. Er hadden van mij iets minder hippe geluids- en lichteffecten in mogen zitten, die leidde een beetje af. Ik ben benieuwd naar het boek.

Bidden voor de rijken

Sinds iets meer dan een week heb ik het blad kunstschrift ontdekt. Dat wil zeggen, het bestond natuurlijk al voordat ik het ontdekte, maar toen kende ik het nog niet. Op marktplaats heb ik een enorme stapel kunstschriften op de kop kunnen tikken, ik heb er nu 68 in mijn bezit. Ik heb er in een week al 6 gelezen (á 45 pagina's per stuk). Elk kunstschrift licht een ander onderwerp uit de kunstgeschiedenis uit. Dat kan een thema, een persoon, een kunstvorm of iets anders zijn. Een van de thema's uit 2002 is het getijdenboek. Dat vind ik al een tijdje een prachtig onderwerp. En omdat we het toch over kleine kunst hebben gehad (postzegels) past een stukje over het getijdenboek goed in de reeks.

In de middeleeuwen moest er veel gebeden worden om de  tijd in het toekomstige vagevuur te bekorten. Het vagevuur was de plek waar je ziel zou branden voor je zonden voordat je naar de hemel ging. Hoe meer tijd je had, hoe groter de plicht tot bidden op je drukte. Bepaalde gebeden hadden vaste momenten op de dag waarop ze gebeden moesten worden. De rijkere middeleeuwer (het gaat dan over de late Middeleeuwen) wilde natuurlijk niet gezien worden met een saai boekje waarin die gebeden stonden geschreven. Nee, de getijdenboekjes met de gebeden erin werden langzamerhand verheven tot ware kunstwerken. Toch bleven de boekjes wel klein en handzaam. Ik denk omdat ze door de eigenaar ook wel veel meegenomen werden.

Er zijn allerlei hele bijzondere getijdenboeken. Sommige zijn nog best wel van formaat, maar de meeste zijn vrij klein. De getijden die ik tot nu toe heb gezien zijn zeer rijk geïllustreerd aan de hand van allerlei Bijbelse thema's. Sommige verwijzingen zijn niet perse Bijbels, maar verwijzen naar mythische gelovige verhalen die door de tijd heen zijn ontstaan. Daarnaast zijn de getijdenboeken vaak in de rand geïllustreerd. Voor de rand illustraties worden meer wereldse thema's gekozen.
Ik kan niet zeggen dat ik alle Bijbelse verwijzing direct snap. Daarom trekken de randversieringen van de getijdenboeken mij eigenlijk meer. Als je hier klikt zie je een bladzijde van het Trivulzio getijdenboek, dat in het bezit is van de Koninklijke bibliotheek. Het omkaderde plaatje met het religieuze thema zegt mij niets (misschien is het thema wel gewoon vier monniken die Maria aanbidden en beeldt het helemaal geen scène uit de Bijbel uit). De dieptewerking in het plaatje is trouwens echt erg mooi, dat ben je niet gewend van een Middeleeuwse schildering.
Wat ik eigenlijk het leukst van de hele pagina vind, is dat mannetje onder de schildering die helemaal los staat te gaan. Hij zit helemaal in de muziek, met zijn gekke kousjes aan. Dat zou nou niet de eerste tekening zijn die ik in een gebedenboek zou plaatsen. Blijkbaar kon dat toch.

In het Zweder Getijdenboek zie we illustraties terug die wat meer typisch zijn bij het religieuze thema. Op deze pagina zijn bijvoorbeeld engeltjes in de omkadering geschilderd. In het Getijdenboek van de Simon de Varie zijn de gekke mannetjes weer terug, op deze pagina bijvoorbeeld een hond met een hele gekke neus. Misschien is het een feniks? Op de bijgeschilderde afbeelding, die overigens niet al te vrolijk is, is de dieptewerking en het perspectief niet zo goed. De heilige op zijn knieën is bijna even groot als het huis waar hij voor staat. De mannetjes achter hem torenen zelfs boven het huis uit.

Domesday book 1086

Het is een beetje een verslaving aan het worden. Ik zit nu al een paar nachten na elkaar in verzamelmappen met kleine kunstwerkjes voor in de bovenhoek van een envelop te snuffelen. Het is niet alleen de manier waarop de postzegel is vormgegeven dat me interesseert, maar vooral dat de postzegel naar iets verwijst dat ik óf niet ken óf niet goed genoeg ken om alle verwijzingen in de postzegel te begrijpen. 

Ik heb nu ook weer een leuk postzegeltje gevonden, al ben ik niet zo heel blij met de scan die ik gemaakt heb. Ik hoop dat het plaatje ondanks de scan en de stempel toch nog goed te zien is. Volgens Catawiki is deze postzegel in 1986 uitgegeven vanwege het negenhonderdjarig bestaan van het Domesday Book. Dit Domesday Book is in 1086 opgesteld.  

Deze zegel maakt deel uit van een serie van vier zegels. Op elke zegel staan middeleeuwers een beetje hun ding te doen. Elke zegel heeft een ander thema. Mijn zegel legt de nadruk op ambachtslieden. Rechts staat een middeleeuwer in rode kleding op een plompverloren pilaar in te hakken. In het midden zijn twee middeleeuwers bezig met een plank (wat doen ze?). De middeleeuwer in blauwe kleding wordt daarbij in zijn billen gebeten. Links zijn twee middeleeuwers bezig met een lap en een koperen pot. Ik denk dat ze de stof aan het verven zijn. Echt perspectief is in de zegel niet aanwezig. Dat doet de voorstelling lijken op een 'echte' middeleeuwse tekening. 

Maar wat heeft deze pittoreske middeleeuwse voorstelling nou met het Domesday Book te maken? Volgens een site van de BBC is het Domesday Book een juridisch document dat in 1086 werd opgesteld door de vorst om inzichtelijk te krijgen wie rechten had op welk stuk grond. Volgens de site is het document juridisch nog steeds geldend. Het boek bestaat uit 913 pagina's en beschrijft meer dan 13.000 plaatsen. Het boek werd als even bindend gezien als het laatste oordeel (domesday). Zoals bij het laatste oordeel Jezus op aarde terug zou keren om de goeden en de kwaden voor altijd te scheiden, zo is in een juridisch conflict het Domesday book immer doorslaggevend. Wat daarin staat, zal de rechter voor waarheid houden.

Met dat in het achterhoofd is ons domesday book voor de hard werkende figuren op de voorgrond waarschijnlijk helemaal niet zo interessant. De kans dat deze ambachtslieden groot grondbezitters waren is niet zo aanwezig. Alleen voor het mannetje dat in het, door mij niet eens benoemde, kasteeltje in de achtergrond woont is het boek echt interessant. Hij had er immers belang bij dat al zijn grond, die we op het plaatje zien, op de juiste manier in het Domesday book werd opgenomen. Anders had hij in de rechtszaal het nakijken. 

Voltaire, de man achter Émilie du Châtelet

Afbeelding afkomstig van Wikipedia.

Ter ere van internationale vrouwendag is het misschien leuk wat licht te schijnen op Émilie du Châtelet. 
Émilie leefde tijdens de verlichting en had een enorme natuurkundige en wiskundige aanleg. Ze is vooral bekend voor haar vertaling van het boek Principia van Newton. Zij voegde hier een commentaar aan toe dat maar weinig lezers begrepen. Ook schreef ze Institutions du Physique. 
Vaak wordt deze dame echter genoemd in relatie tot de filosoof Voltaire, zij was namelijk zijn minnares. Het is echter misschien passender om te zeggen dat Voltaire haar minnaar was. Ze had behoorlijke invloed op het werk van Voltaire, vooral op zijn 'Élements de la philosophie de Newton'. 

Nadat zij was overleden schreef Voltaire het volgende over haar:

No woman was ever more learned than she was, yet no one deserved less than she did to be called a blue-stocking. She only ever spoke about science to those from whom she thought she could learn; never did she discuss it to attract attention to herself. She was not ever seen gathering around her those circles which wage battles of the mind, where one sets up a kind of tribunal and passes judgement on one's century - which then in its turn judges you most severely. For a long time she moved in circles which did not know her worth and she paid no attention to such ignorance. ... I saw her, one day, divide a nine-figure number by nine other figures, in her head, without any help, in the presence of a mathematician unable to keep up with her.

Op deze afbeelding (ook afkomstig van Wikipedia) zien we Voltaire aan het werk. In de hemel zit Newton. Emilie du Châtelet weerkaatst het licht dat van Newton komt naar Voltaire. Op die manier kon Voltaire zijn 'Eléments de la philosophie de Newton, mis à la portée de tout le monde' schrijven.

 Klik hier en hier voor mijn bronnen. 

Verlichting begonnen in Nederland?

Afgelopen donderdag heb ik weer college filosofie gehad van prof. dr. van Bunge. Aankomende woensdag kom het tentamen voor dit vak eraan (High Enlightenment) maar ik maak toch nog even de tijd vrij om over een heel interessant aspect van het college van van Bunge te vertellen.

Bij de verlichting wordt over het algemeen gelijk gedacht aan Frankrijk. Vaak roept de verlichting direct associaties op met de Franse revolutie. Uiteraard hebben in Frankrijk levende filosofen een grote stempel op het verloop van de verlichting gedrukt. Denk aan Voltaire, Rousseau (hoewel hij eigenlijk een Zwitser was) en D'Holbach. Niettemin was er in Duitsland ook een enorme Aufklärungsstroming. Denk aan maar een grote naam als Kant.

Deze grote landen waren echter niet het onderwerp van het laatste college van van Bunge. In het laatste deel van het college ging het om een boek van Jonathan Israel dat in 2001 is gepubliceerd onder de naam Radical Enlightenment: Philosophy and the Making of Modernity 1650-1750. In dit boek constateert Jonathan Israel vier interessante feiten:

• De Nederlands Republiek had in de 17de eeuw veruit het minste aantal analfabeten.
• De Nederlandse Republiek was het centrum van de boekproductie van Europa.
• De Nederlandse Republiek was een van de meest tolerante staten van heel Europa.
• De Nederlandse Republiek werd geleid door de bourgeoisie, en niet door een koning, zoals bijvoorbeeld in Frankrijk tot aan de Franse Revolutie.

De conclusie die Jonathan Israel hieruit trekt is dat de verlichting in de Nederlandse Republiek al lang was begonnen, voordat die in Frankrijk en Duitsland los barstte. Jonathan Israel haalt vervolgens één specifieke filosoof aan die volgens hem typisch verlichtte ideeën had. Hij noemt de Nederlandse Spinoza (1632-1677, Spinoza was dus al overleden voordat Voltaire werd geboren in 1694). Het is niet buitengewoon logisch om Spinoza als verlichtingsfilosoof naar voren te schuiven. Spinoza schreef op een hele traditionele manier. Hij noemt vier redenen waarom Spinoza als revolutionaire verlichtingsdenker naar voren kan worden geschoven. 

• Spinoza was de eerste moderne denker die stelde dat er niet zoiets was als een transcendentale godheid. Spinoza was een atheïst.
• Spinoza was de eerste moderne denker die een morele filosofie ontwikkelde die niet werd beïnvloed door Christelijke ideeën. 
• Spinoza was de eerste moderne denker die stelde dat democratie de meest rationele vorm van bestuur was.
• Daarnaast schreef Spinoza een zeer radicaal betoog voor tolerantie.

Ook stelt Jonathan Israel dat Spinoza in Frankrijk sterk werd gelezen. Daardoor zou je kunnen stellen dat de Franse verlichting misschien wel is aangewakkerd door de Nederlandse verlichting, in plaats van andersom. 

Ik vond het zeer interessante invalshoek en wilde het daarom graag even delen :).